على اصغر شميم
240
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
( ناصر الدين شاه و اميركبير در آن تاريخ در اصفهان بودند ) حركت كرد . وى در ولادى قفقاز بيمار شد و به هر ترتيب بود خود را به مسكو رسانيد تا با تزار روس كه در آن زمان از پايتخت خود به مسكو آمده بود ، ملاقات كند . ليكن تزار اندكى پس از ورود سفير ايران به مسكو از آن شهر عازم پايتخت شد و به زمامداران محلى مسكو دستور داد تا از سفير ايران پذيرايى و او را مداوا و پس از بهبود يافتن روانهى پايتخت كنند . ميرزا عباس خان كه طرز رفتار و آداب و حفظ حيثيت در يك كشور خارجى را از اميركبير صدراعظم بيداردل و وطندوست ايران دريافته بود ، با نهايت مناعت طبع از پذيرايى مهمانداران روسى معذرت خواست و به خانهى مير على اصغر معين التجار بازرگان ايرانى مقيم مسكو رفت و در آنجا به مداوا پرداخت و پس از چند روز عازم پترزبورگ گرديد . در خلال سفر ميرزا عباس خان به پترزبورگ ، اميركبير از صدارت عزل و مهديقلى ميرزا نيز از حكومت مازندران معزول گرديد « 1 » و خبر اين وقايع به وسيلهى پيك مخصوص سفير روسيه در تهران به اطلاع تزار رسيد و به همين جهت هنگامى كه سفير فوق العادهى ايران به حضور امپراتور بار يافت ، به قول مؤلف ناسخ التواريخ : « با اينكه از براى شكايت از رفتار مأمورين اين سفر كرده بود به ملاحظهى حسن حركت و رفتار مورد تحسين امپراتورى آمده به يك قطعه نشان آستلانسلاد ( استلانيسلاس ) و يك قطعهى انگشترى مكلل به الماس ممتاز گرديده طريق مراجعت سپرد و در شهر ( نووچركاسك ( Novotcherkask به سفارت ايران كه عضد الملك مأمور بود بازخورد و از عزل ميرزا تقى خان مستحضر گرديده در عزيمت دار الخلافه تعجيل نمود و دوازدهم ربيع الاولى ( سال 1268 قمرى ) وارد دار الخلافه شد و مورد تحسين كارداران دولت ايران آمد « 2 » » .
--> ( 1 ) - كارداران دولت ايران روا نديدند كه چنان پادشاه بزرگ امپراتور روسيه در اسعاف حاجتى اندك رنجيده خاطر فرمايند لاجرم مهديقلى ميرزا را از عمل بازداشتند ( ناسخ التواريخ ، جلد سوم تاريخ قاجار ) . ( 2 ) - معمرين مىگويند در اولين وهله همينكه چشم امپراتور به ميرزا عباس منشى مىافتد و از مضمون نامهى وى آگاهى حاصل مىكند با حالت تبسم و خندهرويى مىگويد مأموريت شما ديگر مورد ندارد و خود به خود خاتمه يافته است زيرا ميرزا تقى خان را در كاشان به قتل رسانيدهاند ( نقل از كتاب زندگانى اميركبير ، تأليف حسين مكى ) . صحت و سقم اين روايت معلوم نيست ولى مسلم است كه هنگام بار يافتن سفير ايران به حضور امپراتور روسيه كه زمان آن قطعا بعد از محرم سال 1268 قمرى بوده است . اميركبير در كاشان به فرمان ناصر الدين شاه به قتل رسيده بود .